Tất Nhiên & Ngẫu Nhiên, Nội Dung & Hình Thức

TẤT NHIÊN (hay tất yếu) là phạm trù triết học, dùng để chỉ cái mà sự xuất hiện của nó là do nguyên nhân cơ bản, bên trong của kết cấu vật chất (sự vật, hiện tượng, quá trình) quyết định; và trong những điều kiện xác định, nó phải xảy ra theo một cách nhất định chứ không thể khác.

NGẪU NHIÊN là phạm trù triết học, dùng để chỉ cái mà sự xuất hiện của nó là do sự kết hợp tình cờ của các nguyên nhân bên ngoài, hoàn cảnh bên ngoài của kết cấu vật chất quyết định; do đó, trong những điều kiện nhất định, nó có thể xảy ra hoặc không xảy ra, có thể xảy ra như thế này hoặc như thế khác

– “Cái tất nhiên” là “cái chung”, song không phải mọi “cái chung” đều là “cái tất nhiên”.

– “Cái tất nhiên” và “cái ngẫu nhiên” đều có nguyên nhân.

– “Cái tất nhiên” và “cái ngẫu nhiên” đều bị chi phối bởi quy luật. Quy luật động lực chi phối “cái tất nhiên”. Quy luật xác suất thống kê chi phối “cái ngẫu nhiên”.

Muốn tìm ra CÁI TẤT NHIÊN, phải thông qua việc nghiên cứu, so sánh nhiều CÁI NGẪU NHIÊN để tìm cho ra “cái chung” gắn với bản chất của sự vật. Vì chính “cái chung” đó là hình thức thể hiện của “cái tất nhiên” cần tìm

Trong nhận thức cũng như trong thực tiễn, khi muốn hoạch định và thực hiện một công việc nào đó, cần dựa hẳn vào CÁI TẤT NHIÊN, đồng thời phải chú ý đúng mức CÁI NGẪU NHIÊN để đề phòng những trường hợp bất trắc

Nói chung, cần coi trong cả CÁI TẤT NHIÊN lẫn CÁI NGẪU NHIÊN, vì trong những điều kiện nhất định hoặc trong những mối quan hệ nhất định, chúng có thể chuyển hóa cho nhau.

– NỘI DUNG là tổng hợp tất cả các mặt, các yếu tố, các quá trình tạo thành sự vật.

– HÌNH THỨC là phương thức tồn tại của sự vật; là cách thức tổ chức, sắp xếp các yếu tố cấu thành sự vật (phản ánh mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố đó); là cách kết cấu của nội dung (bao gồm cả dáng vẻ bên ngoài của sự vật).

Trong quá trình vận động và phát triển của sự vật, nội dung giữ vai trò quyết định đối với hình thức. Sự tác động trở lại của hình thức đối với nội dung.

Vì nội dung và hình thức là thống nhất biện chứng (nương tựa nhau, làm tiền đề của nhau), nên trong nhận thức cũng như trong thực tiễn không được tách rời nội dung và hình thức

Vì sự thống nhất giữa nội dung và hình thức là sự thống nhất biện chứng nên trong thực tiễn, khi thực hiện một nhiệm vụ nào đó (nội dung), cần sử dụng sáng tạo nhiều hình thức có thể có một cách thích hợp.

Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, trước hết phải căn cứ vào nội dung (vì nội dung quyết định hình thức). Song, phải luôn luôn xem giữa nội dung và hình thức có phù hợp với nhau không, vì hình thức có tính độc lập tương đối, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sự vật.