Vật Chất & Phương Thức Tồn Tại

Chủ nghĩa duy tâm thừa nhận sự tồn tại của các sự vật và hiện tượng nhưng lại phủ nhận tính tồn tại khách quan của chúng. Theo quan điểm này, thế giới vật chất phụ thuộc vào ý thức hoặc tinh thần. Ý thức được xem là cái có trước và quyết định thế giới vật chất.

Các nhà triết học duy vật thời cổ đại cho rằng vật chất là cơ sở đầu tiên tạo nên thế giới. Tuy nhiên, họ thường đồng nhất vật chất với một dạng vật thể cụ thể. Ở Trung Hoa cổ đại: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Ở Ấn Độ cổ đại: đất, nước, lửa, không khí. Tại Hy Lạp cổ đại: Thalès (nước), Heraclite (lửa), Démocrite (nguyên tử).

Đến thế kỷ XVII – XVIII, dưới ảnh hưởng của cơ học cổ điển, nhiều nhà triết học duy vật đồng nhất vật chất với khối lượng và giải thích thế giới như một cỗ máy cơ học. Họ tách rời vật chất khỏi vận động, không gian và thời gian; nhìn sự vật theo hướng cô lập, tĩnh tại nên mang hạn chế siêu hình và máy móc.

Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, nhiều phát minh khoa học quan trọng ra đời: Rơn-ghen phát hiện tia X, Béc-cơ-ren phát hiện hiện tượng phóng xạ, Tômxơn phát hiện điện tử, Kaufman chứng minh khối lượng điện tử thay đổi theo vận tốc, A. Anhxtanh xây dựng thuyết tương đối.

Những phát minh này làm lung lay quan niệm cũ cho rằng nguyên tử là phần tử nhỏ nhất và bất biến của vật chất. Chủ nghĩa duy tâm đã lợi dụng điều này để cho rằng "vật chất tiêu tan".

Tuy nhiên, V.I. Lênin khẳng định vật lý học không khủng hoảng mà đang bước vào một cuộc cách mạng khoa học mới. Cái mất đi không phải là vật chất mà là giới hạn hiểu biết cũ của con người về vật chất. Những phát minh mới chỉ làm cho nhận thức của con người về thế giới vật chất trở nên đầy đủ và sâu sắc hơn.