Nguồn Gốc, Bản Chất Và Kết Cấu Của Ý Thức

1a. Nguồn gốc tự nhiên của ý thức: Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc con người. Bộ óc là cơ quan phản ánh thế giới khách quan thông qua các giác quan. Bộ óc người, cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ óc chính là nguồn gốc tự nhiên của ý thức.

1b. Nguồn gốc xã hội: Nguồn gốc tự nhiên chưa đủ mà còn cần phải có lao động, ngôn ngữ và những quan hệ xã hội thì ý thức mới ra đời.

- Lao động: Là điều kiện đầu tiên và chủ yếu để con người tồn tại, đồng thời sáng tạo ra con người, cải tạo con người. Qua lao động mang tỉnh tập thế xã hội làm xuất hiện tư duy, trí thức, kinh nghiệm. VD: Lao động nông nghiệp tạo kinh nghiệm; lao động khoa học tạo tri thức khoa học.

- Ngôn ngữ: Là hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung ý thức. Không có ngôn ngữ thì ý thức không thể tôn tại và thể hiện được. VD: Con người giao tiếp, trao đổi thông tin bằng ngôn ngữ.

=> Nguồn gốc xã hội là quan trọng nhất, quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức, trong đó hai yếu tố chính là lao động và thực tiễn xã hội.

KẾT LUẬN: Vật chất và ý thức có mối liên hệ biện chứng, hệ thống nhất với nhau: Vật chất quyết định ý thức, đồng thời ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo.

Ý thức được hiểu là một hiện tượng tâm lý xã hội có kết cấu phức tạp. Tùy theo cách tiếp cận, có thể chia cấu trúc của ý thức theo 2 chiều:

Xét theo chiều ngang (Kết cấu theo các yếu tố hợp thành): Bao gồm: Tri thức, Tình cảm, Niềm tin, Lý trí, Ý chí..., trong đó tri thức là yếu tố cơ bản.

- Tri thức: Kết quả quá trình nhận thức của con người về thế giới hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc tính, quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới dạng ngôn ngữ hoặc ký hiệu.

- Lý trí: Là khả năng xác định logic, lập kế hoạch và nêu lên thực hiện đến cũng để đạt mục đích đề ra.

- Niềm tin: Là sự tin tưởng vào một điều gì đó dựa trên cơ sở kinh nghiệm và tình cảm.

- Tình cảm: Là sự cảm động của con người trong quan hệ của mình với thực tại xung quanh và đối với bản thân minh.

- Ý chí: Là khả năng xác định mục đích, kiên quyết theo đuổi mục đích đã chọn, vượt qua mọi khó khăn để thực hiện.